1
hàng mèo Gaspard Mac Kitycat, bạn chí cốt của Thomas, một hôm bỗng tự dưng biết nói.
Chuyện đến tự nhiên như không. Gaspard mang dòng máu Scotland thừa hưởng từ bố, một
danh miêu tiếng nổi như cồn trong loài Mèo Xanh của Anh, còn ở Pháp thì được gọi là mèo
sác-trơ, thế nhưng màu lông lại xám xịt chứ không như cái tên. Tristram Mac Kittycat, tức
công tước thứ mười ba của dòng họ Garth (một dòng họ lâu đời xứ Ê-cốt), ngay từ cái nhìn
đầu tiên đã phải lòng một nàng mèo Pháp màu xám cũng dòng sác-trơ quyến rũ bậc nhất
thiên hạ tên là Mouflette de Vaneau, nam tước Flon. (Nàng là hậu duệ của ngài Flonflon lừng danh
đã tham gia chuyến tàu chở quân trang phục vụ Đại Quân. Vị tướng mèo này được Napoléon Đệ
nhất đích thân phong tước nam tước trên chiến trường Austerlitz. Vinh dự này tưởng thưởng việc
ngài đã có công giúp thống chế Murat diệt trừ lũ chuột đã dám to gan ra răng nghiến ngấu cả toa
yến mạch của quân đội.) Cuộc hôn nhân mỹ mãn của công tước Tristram xứ Scotland và nữ nam
tước Flon lần lượt cho ra đời bốn nhóc mèo nhà nòi. Gaspard Mac Kitycat, kẻ được định sẵn sau
này sẽ kế tục cương vị Công tước thứ mười bốn dòng họ Garth, là anh cả. Người thân gọi cậu là
Gaspard. Gaspard là một chú mèo can trường có bộ lông màu xám sac-trơ đặc trưng. Những kẻ
ngù ngờ vẫn hay bảo: “Đó là một con mèo xám lông chuột”, dù rằng thật thiếu văn hóa mới đi so
sánh một chú mèo với một con chuột.

C

Gaspard mê tít trò vờn nhay-rí rách-nhấm nháp đám cỏ mọc cuối vườn.
Một buổi sớm giống như bao buổi khác, Gaspard ngồi ăn sáng với Thomas. Khi Thomas đi
học, Gaspard còn tiễn cậu chủ nhỏ ra tận cửa và đúng thủ tục tạm biệt hàng ngày, chú nói “Tạm
biệt!” bằng một tiếng meo khe khẽ và một tiếng gừ gừ mãnh liệt. Gaspard nổi tiếng trong giới mèo
là được trời phú một chất giọng mê ly. Tuy nhiên, có vẻ ý kiến của loài người về vấn đề này lại
không được thống nhất cho lắm. Thomas quả quyết rằng Gaspard có một điệu meo meo tuyệt vời,
và một âm meo hay lịm người. Nhưng bố của Thomas, lúc nào đang đọc báo mà nghe tiếng
Gaspard nhặng lên đòi ăn tối là y như rằng khăng khăng: “Con mèo này có tiếng kêu y như tiếng
cửa xát.” Nhưng dù gì, Thomas cũng luôn bảo vệ Gaspard đến cùng mỗi khi có ai nói xấu mèo cưng
của cậu. Ngay từ hồi còn bé, Thomas đã luôn đối xử tốt với Gaspard. Cậu không bao giờ kéo đuôi,
giật râu hay vuốt ngược lông Gaspard. Cậu cho Gaspard ăn, nói chuyện với Gaspard bằng giọng
tôn trọng và trìu mến. Tóm lại, cậu đối xử với chú mèo của mình chẳng khác gì một con người, mà
lại còn như người bạn thân nhất.
Vậy là, sáng hôm đó, sau khi Thomas ra khỏi nhà, Gaspard lang thang trong vườn và lại bắt
đầu chơi trò vờn nhay-nhấm nhẳng-nhí nhách với đám cỏ. Có một loại cỏ cậu chàng chưa bao giờ
nhìn thấy nhưng trông lại có vẻ đúng loại khoái khẩu. Gaspard xông vào vờn, nhai, nhí nhách,
nhấm nháp và cuối cùng nuốt chửng lấy nó. Vừa nuốt qua khỏi cổ họng, Gaspard đột nhiên thấy
như có một dòng điện kỳ lạ chạy rần rật từ vòm miệng xuống dạ dày. Một giây sau, một con bướm
bay vèo qua râu chú ta và Gaspard, khi nhảy lên bắt bướm, nghe thấy một giọng nói nhỏ giống hệt
tiếng một cây vĩ cầm đồ chơi. Cái giọng đó thì thầm: “Bướm kia, tao mà bắt được mày, tao chén thịt
không tha!”
“Ai đang nói thế nhỉ?” Gaspard nhìn quanh quất, tự hỏi. Chú chẳng thấy bóng ai, nhưng lại
nghe thấy giọng khe khẽ nói tướng lên suy nghĩ thầm kín của chú: “Ai đang nói thế nhỉ?”
“Chẳng có ai đang nói cả, vì làm gì có ai”, Gaspard tự nhủ. Và cùng lúc đó, chú vẫn lại nghe
thấy cái tiếng nói bé tí, hao hao tiếng cây vĩ cầm đồ chơi. Nó lại nhại: “Chẳng có ai đang nói cả, vì
làm gì có ai.”
“Chả đúng thế còn gì. Gaspard tự nhủ. Chẳng ai nói gì bởi vì làm gì có ai ngoài mình, và bởi vì
mình thuộc họ nhà mèo, là mèo thì làm sao nói được chứ. Ấy thế mà mình lại nghe thấy ai đó nói:
“Chẳng có ai nói cả, vì làm gì có ai.” Thế thì phải có một ai đó. Vì theo lẽ thường mà nói, không có
người làm sao có tiếng.”

Trong khi đang bận băn khoăn thì cậu chàng lại nghe thấy tiếng rì rầm, giống hệt tiếng đàn vĩ
cầm đồ chơi. Cái tiếng ấy lại nói rằng: “Chả đúng thế còn gì. Chẳng ai nói gì bởi vì làm gì có ai
ngoài mình và bởi vì mình thuộc họ nhà mèo, là mèo thì làm sao nói được chứ. Ấy thế mà mình lại
nghe thấy ai đó nói: “Chẳng có ai nói cả bởi vì làm gì có ai.” Thế thì phải có một ai đó. Vì theo lẽ
thường mà nói, không có người làm sao có tiếng.”
Nghe những lời này, Gaspard đột nhiên có cảm tưởng một cái bóng điện năm trăm oát bật lên
sáng rực trong đầu. “Mình có một phát kiến!” Chú tự nhủ.
Phát kiến của Gaspard rất đơn giản, như thế này: “Nếu có ai đó nói mà lại chẳng có ai ngoài
mình, thì nhất định có ai đó đã nói, và ai đó chính là mình!”
“Mình phải làm sáng tỏ chuyện này mới được.” Gaspard tự nhủ.
Chú nhìn quanh một vòng . Ngay bên cạnh chú có một bông hoa màu đỏ nhụy vàng và đen.
Gaspard nhìn kỹ bông hoa ấy. Môi chú bắt đầu động đậy và rồi rõ rành rành chú lại nghe thấy
giọng nói bí hiểm, giống hệt tiếng một cây đàn vĩ cầm đồ chơi. Cái giọng ấy nói: “Hoa mỹ nhân.”
Một con côn trùng màu vàng có cái eo thắt đáy và sáu cái chân vừa đến đậu trên bông hoa mỹ
nhân. Gaspard nhìn chằm chằm vào con bọ nhỏ xíu ấy. Môi chú bắt đầu mấp máy và chú lại nghe
thấy cái giọng bí hiểm không lẫn đi đâu được: “Con ong.”
“Trời đất quỷ thần ơi! Gaspard nghĩ, chuyện gì kỳ cục thế này: mình là mèo, thế mà thứ cỏ
mình ăn lại làm mình biết nói.”
Khám phá ra là mình biết nói, thoạt tiên Gaspard có một cảm giác chưa từng thấy từ trước đến
giờ. Nó hơi giống sự hả hê khi chú vồ được con bướm bay cao tít, cánh xòe rộng, hay chộp được con
thằn lằn nhanh như chớp và ranh mãnh, hay cắn ngập răng vào người tên chuột già kinh nghiệm
đầy mình, xảo quyệt tinh ranh, hay lúc nhảy lên bàn ăn lúc mọi người quay lưng đi và cắp gọn một
lát thịt quay ngon lành trước khi ai đó kịp nhận ra và tru tréo: “Đồ mèo hư đốn, đồ ăn vụng trắng
trợn!” Gaspard rất mực hài lòng về mình. Chú nghĩ thầm: “Tự hào quá đi chứ. Chả gì mình cũng là
con mèo đầu tiên trên thế giới biết nói!”
Đến đó, Gaspard quyết định sẽ suy nghĩ một lúc. Chú chọn tư thế mà nhà mèo coi là tốt nhất
để bình tâm suy tưởng. Chúng thường ngồi xuống, bốn chân gập gọn dưới bộ lông, mắt lim dim, tai
dỏng lên và những cái ria rung rinh, và chúng ngẫm nghĩ mông lung đến tận đầu từng sợi ria.
Hai phút suy nghĩ là đủ để Gaspard đi đến kết luận rằng quả thế thật, chú là con mèo đầu tiên
trên thế giới biết nói, thế nhưng, chẳng có gì đáng để tự hào.
Giờ thì điều gì sẽ xảy ra với chú đây? Ngay khi mọi người xung quanh phát hiện ra Gaspard là
con mèo đầu tiên biết nói, chú chắc như đinh đóng cột rằng chú sẽ chẳng còn lấy một phút bình
yên.
Ấy thế mà Gaspard, như mọi con mèo khác trên đời, chẳng thích điều gì hơn là được sống
bình yên.
Bất kỳ ai từng nghiên cứu về tính cách mèo đều biết rằng loài mèo không màng giàu sang,
quyền cao chức trọng. Chẳng con mèo nào ham hố mấy trò thi thố ganh đua. Họ nhà mèo không
bao giờ thèm tham gia thi chạy hay các thể loại đua tài hòng giật giải quán quân. Họ nhà mèo
chẳng mảy may ham làm giàu hay ra điều ta đây, dù chúng cũng hài lòng ra trò đấy khi đĩa thức ăn
của mình đầy ú, hay kể ra thì cũng lấy làm hãnh diện vì nhảy được từ cửa sổ sang cửa chớp rồi từ
cửa chớp xuống mái nhà. Họ nhà mèo chả bao giờ phấn đấu để được ghi tên trên bảng vàng danh
dự và khi người ta đóng hộp chúng trong một cái chuồng để trưng bày tại triển lãm mèo thuần
chủng, nháo nhác trao hết bằng khen này huy chương nọ cho chúng, thắt ruy băng giải nhất xung
quanh cổ chúng thì chúng chán ngấy lên, chúng ngáp dài, ngán ngẩm và coi tất cả sự nhộn nhạo đó

chỉ là một trò ngớ ngẩn. Đố bói đâu ra một con mèo dương dương tự đắc hay khát khao được nhận
huy chương, hay quyết đấu đá hòng được thăng chức hay ứng cử vào một hội đồng, viện hàn lâm
hay bộ máy lãnh đạo nào đấy.
Loài mèo không khiêm tốn mà cũng chẳng kiêu ngạo: đơn giản, chúng chỉ thích thủng thẳng
làm những gì mình muốn. Chúng thích so vai dưới đám lông mềm mượt mà lượn lờ những khi nổi
hứng dạo chơi, Chúng thích ngủ cạnh bếp lửa khi trời trở lạnh và ngủ trên sàn bếp mát rượi khi trời
nóng bức. Chúng khoái nằm trên đầu gối ai đó mà gừ gừ những khi mát tính và quay đít chuồn
thẳng khi ai đó không tinh ý cứ muốn vuốt ve chúng đúng lúc chúng không có hứng.
“Lỡ con người khám phá ra mình là con mèo đầu tiên trên thế giới biết nói, Gaspard nghĩ, họ
sẽ xoắn lấy mình mà chăm bẵm, đến mức mình hết chịu nổi mất thôi.”
Người ta sẽ xúm xít quanh chú, chất vấn, kiểm tra, phỏng vấn, bắt chú làm thí nghiệm tới lui,
rồi đổ lên đầu chú cả đống phân tích, bắt chú tham dự hội thảo khoa học, họp hành, tọa đàm,
chuyên đề tối mắt tối mũi, trả lời hết điều tra này đến bảng câu hỏi kia, rồi chủ trì các lễ kỷ niệm,
rồi trao thưởng liên miên, chỉ nghĩ thế thôi đã làm Gaspard buồn vô hạn. Chú sẽ bị cả đám nhà
khoa học vây quanh, làm đủ trò, khám xét đủ kiểu với những: “Há miệng ra và nói A đi nào.” Họ sẽ
nghiên cứu thanh quản chú, sẽ đưa cả đống máy móc vào trong người chú. “Chắc chắn là khi phát
hiện ra mình biết nói, họ sẽ gửi mình đến trường ngay, bắt tập đọc, tập viết, học hành đến nơi đến
chốn. Trên lớp mình sẽ phải mài đũng quần, còn về nhà phải cắm mặt vào làm bài tập. Vì mình là
con mèo bác học duy nhất ở trường, ai cũng sẽ nhìn ngó săm soi mình và lũ trẻ tai quái cùng lớp sẽ
hành mình đủ trò đủ kiểu. Mà đã hết đâu, khi mình tốt nghiệp phổ thông, dám cá là họ sẽ bắt
mình học tiếp lắm. Mình đến nước phải vào đại học mất thôi!”
Chỉ nghĩ đến viễn cảnh trước mắt, Gaspard đã rầu phát khóc. Chú khóc ngon lành theo kiểu
mèo. Những nỗi buồn-mèo không làm mèo chảy nước mắt mà chỉ làm đầu chúng lắc lư. Gaspard
ước chi chú vẫn còn có thể mỉ meo buồn thảm. Thế mà than ôi, từ khi thành một con mèo biết nói,
ngay cả nỗi buồn cũng chẳng làm chú bật ra được tiếng meo meo rên rỉ nào, thứ âm thanh làm loài
người điên tiết nhưng lại xoa dịu tâm hồn một con mèo đang đau khổ. Giờ thì chú chỉ có thể thốt
lên những câu tuyệt vọng, kiểu như: “Đến khổ! Rồi chuyện gì sẽ xảy ra nữa đây?” Chú thậm chí còn
thốt lên một câu mà đến chính chú cũng phải ngạc nhiên: “Kiếp trước mình đã làm gì nên tội để
giờ bị đày đọa thế này cơ chứ?” (Thật ra, đó là câu cửa miệng của mẹ Thomas mỗi khi cậu giở trò
nghịch dại: Tôi đã làm gì nên tội mà giờ lại có đứa con như thế này hả Giời?)
Đang núp kín trong bụi lý chua cuối vườn để được yên thân với nỗi buồn của mình thì
Gaspard nghe thấy tiếng cô mèo hàng xóm sột soạt phía sau bức tường chung giữa hai nhà. Minnami-nhon (chính là tên cô nàng) cảm nhận được sự có mặt của cậu bạn Gaspard sau bụi lý chua. Cô
tiến vài bước về phía cậu chàng và ỏn ẻn cất tiếng mèo chào ngọt ngào, có nghĩa là cô yểu điệu lại
gần, âu yếm cọ cọ thân hình mềm như nhung và khẽ kêu những tiếng rừm rừm rừm như tiếng ấm
nước reo. Gaspard chẳng biết chui vào đâu nữa. Chú tiu nghỉu, tai rủ xuống. Minna lo lắng khi thấy
cậu bạn vui tươi của mình vác cái bản mặt thảm hại đến vậy. Cô nhướng cặp lông mày mèo lên và
động đậy phát ra mấy tín hiệu râu, mà theo ngôn ngữ mèo là để hỏi: “Cậu sao thế?”
Không kịp kiềm chế, Gaspard trả lời: “Minna đáng thương ơi, tớ khổ quá.”
Nghe thấy giọng nói bé tí không biết từ đâu ra phát lên những lời nói của một con người chính
cống, những từ ngữ giống hệt âm thanh của tiếng vĩ cầm đồ chơi, Minna-mi-nhon nhảy dựng lên vì
kinh sợ. Cô nàng xù lông, phồng đuôi ra trông hệt một bông hoa đuôi chồn, cong lưng lên, rồi vừa
khục khặc vừa hắt hơi đến ba lần liền. Cô nhìn quanh quất xem ai vừa nói rồi nhảy vọt lên như một
cái lò xo, phi thẳng vào nhà mà trốn tận trên nóc tủ bếp. Chỉ còn lại Gaspard trơ trọi với nỗi buồn
thầm kín, bị cô bạn mèo bỏ rơi, và trái tim trĩu nặng.
Cậu thở dài não nề rồi nói:
Thật là bối rối, trớ trêu
Nửa người nửa ngợm - nửa mèo nửa không

Là mèo chính hiệu - có lông
Là người chính hiệu - nói không... giống mèo!
Là người ư? Hay là mèo?
Không không tôi quyết là mèo mà thôi!
Nhưng các bạn hữu - than ôi
Tôi cất giọng nói họ thời đứng trơ
Minna hoảng hốt bơ phờ
Cô nàng yêu quý từng chờ đợi tôi
Thomas có thốt được lời:
Mèo cưng biết nói tiếng người mới ghê?
Chao ôi bất hạnh tái tê
Tiếng «meo meo» có còn về cùng tôi?
Nghe những lời mình vừa nói, chính Gaspard cũng phải nhảy dựng lên: “Ối chao ôi! Ăn với
chả nói (nói! đúng thế, mình vừa nói ra thứ gì thế này), trời đất quỷ thần ơi, chả phải mình vừa mới
ứng khẩu thành thơ ư? Chỉ còn thiếu có thế nữa thôi! Mình đã có đủ lo lắng rồi. Giờ lại còn nhà thơ
với chả thi sĩ nữa, bất hạnh của bất hạnh cái thân tôi chưa.”

Nhưng Gaspard không muốn thì cảm hứng vẫn lũ lượt kéo đến, và chú lại bắt đầu cất giọng thơ
thẩn:

Mình bối rối và mình sầu não
Cớ làm sao ra nông nỗi như vầy?
Đâu có màng được nói, ô hay?
Muốn hạnh phúc, phải sống đời ẩn dật!
Sống kiếp mèo mà hồn Thơ dào dạt
Tự vấn mình thơ đến từ đâu?
Thơ thẩn chi cho mặt ủ mày chau
Muốn hạnh phúc, phải sống đời ẩn dật!
“Cái hay trong bài thơ này, Gaspard bụng bảo dạ, chính là phần mà người ta gọi là điệp khúc:
Muốn hạnh phúc, phải sống đời ẩn dật. Không nói ngoa chứ đó đúng là một phát hiện…
“Nhưng, chú lại nhớ ra, làm ra những vần thơ đẹp thì cũng chẳng có gì mà ra điều ta đây!
Nguyên làm mèo biết nói đã đủ phiền phức rồi! Lại còn cái chuyện thơ ca này nữa, mình gặp rắc rối
to rồi.”
Gaspard thấy mình không chỉ chịu kiếp một con mèo biết nói, mà còn phải làm thi sĩ, sống với
một nàng thơ đeo vòng nguyệt quế, thúc bách chú gẩy đàn luýt thâu đêm. Làm nhà thơ, chú sẽ
phải tiếp báo chí, bị phỏng vấn trên đài, mỗi ngày phúc đáp cả nghìn lá thư, phải lên ti vi, họp báo,
tham gia hội thảo. Là một nhà thơ thiếu may mắn thì còn tệ hơn, chú sẽ chết đói, uống rượu như
hũ chìm, cầu bơ cầu bất và kết thúc cuộc đời trong bệnh viện. Gì thì gì, nghề nhà thơ, đó là một
cuộc đời chó đói dành cho một con mèo.
Lòng ngổn ngang trăm mối vì thứ tai bay vạ gió bỗng đâu giáng xuống đầu, Gaspard quả quyết
trốn kỹ cho đến khi nào Thomas đi học về để chú có thể nói chuyện riêng với cậu chủ. Chú leo lên
tầng áp mái, nằm dài trên cái ghế phô tơi cũ ưa thích. Quá nhiều cảm xúc và những cú sốc dồn dập
đã vắt kiệt sức chú. Chú nhanh chóng chìm vào giấc ngủ.
Trong khi chú ngủ, lũ chuột trên tầng áp mái ngạc nhiên quá đỗi vì cứ nghe kẻ thù truyền kiếp
của chúng lảm nhảm trong mơ. Gaspard nhay đi nhay lại suốt cơn ác mộng của chú: “Tôi không
muốn biết nói… Ôi! Thật khổ thân tôi! Thật khổ thân tôi! Trả lại tiếng của tôi đây…”
“Gaspard phát điên mất rồi.” Lũ chuột lắc đầu thương cảm.

2
rời đã xế chiều khi Gaspard thức dậy. Chú ra đầu cầu thang lắng nghe tiếng động trong ngôi
nhà. Giờ này, Thomas chắc đang ở trong phòng riêng và làm bài tập về nhà (mà có thể là
đang đọc Luky Luke cũng nên). Đường hoàn toàn thông thoáng. Hết sức dè chừng, Gaspard
rón rén đi đến tận cửa phòng Thomas và cào nhẹ vào cánh cửa. Bạn chú ra mở cửa, bế chú
lên và gãi gãi đầu chú: đó là một cử chỉ thân mật mà thường ngày Gaspard vẫn rất lấy làm
khoái. Nhưng giờ chú chỉ nóng nảy lắc đầu. Chú có hàng đống việc hệ trọng phải lo chứ đâu
chỉ có mỗi việc được Thomas vuốt ve.

T

- Cậu không muốn gừ gừ à? Thomas ngạc nhiên. Hay là cậu sắp lên cơn khó ở đấy?
- Tớ cần nói với cậu một chuyện nghiêm túc. Gaspard nói.
Thomas nhìn quanh quất khắp nơi mà chẳng trông thấy điều gì có thể giải thích thứ mà cậu
chắc chắn là đã nghe thấy. Ai đó đã nói: “Tớ cần nói với cậu một chuyện nghiêm túc.” Ai đó đã nói.
Nhưng Thomas lại chẳng trông thấy ai.
- Ai đó? Cậu hỏi.
- Tớ, Gaspard đáp, giọng cáu kỉnh.
Từ sáng đến giờ, giọng chú nói đã tròn vành rõ chữ hơn.
Giờ thì nó chẳng còn giống âm thanh của đàn đồ chơi chút nào nữa. Mà là một giọng mạch lạc,
khá trong, một giọng trẻ trung nhưng bị nỗi lo lắng và bồn chồn làm cho có chút căng thẳng.
- Ai nói đấy? Thomas hoang mang.
- Tớ không thích người ta lấy tớ làm trò giễu cợt đâu đấy nhé! Cậu cũng nói bằng giọng cáu
kỉnh.
Thomas đặt Gaspard lên bàn và nhìn thẳng vào mắt chú.
- Tớ không thích người ta lấy tớ làm trò giễu cợt đâu đấy nhé! Cậu cũng nói bằng giọng cáu
kỉnh.
Cậu tự nhủ chắc đài vẫn bật nên đi kiểm tra. Nhưng đúng là nó đã tắt.
- Thấy chưa! Đã bảo là tớ rồi còn gì! Gaspard lại nói, sốt hết cả ruột.
Thomas nhìn không chớp mắt vào cặp môi mèo đang mấp máy.
- Nhắc lại điều cậu vừa nói đi.
- Tớ bảo chính tớ đã nói, Gaspard bực bội đáp (bằng văn xuôi), rồi tiếp tục (lần này thì bằng
thơ):
Tớ nào biết tớ là ai
Người-xấu-trai hay Mèo-đẹp-trai hỡi Giời?
Nơm nớp sợ cất tiếng người

Ông chủ nổi giận thì đời ra tro
Bởi từ thuở xa xưa trời đất
Tiếng người thì người biết mà thôi
Mèo phải im lặng cả đời
Phận mèo có đổi kiếp người được đâu!
…
- Ai dạy cậu ngâm thơ thế? Thomas hỏi, sửng sốt vì nghe thấy một bài thơ từ miệng chú mèo
của cậu.
- Không phải thơ ngâm đâu, Gaspard khiêm tốn. Thơ tớ mới sáng tác đấy.
- Thế là cậu không chỉ biết nói, cậu còn xuất khẩu thành thơ cơ đấy?
- Họa vô đơn chí mà. Gaspard triết lý.
- Từ từ ngồi xuống và nói chuyện bình tĩnh xem nào, Thomas vỗ về.
Nói rồi, cậu ngồi xuống ghế còn Gaspard ngồi trên bàn.
- Kể tớ nghe xem đã xảy ra chuyện gì.
Gaspard kể mọi chuyện cho Thomas từ đầu: loại cỏ bí hiểm mọc ở cuối vườn mà chú trót ăn
phải, những lời đầu tiên chú thốt ra, việc trở thành con mèo đầu tiên biết nói làm chú choáng váng
ra sao, cuộc chạm trán với Minna-mi-nhon, nỗi khổ tâm vì bị đồng loại xa lánh.
- Tớ hiểu là thái độ của Mina-mi-nhon làm cậu đau lòng, Thomas nói sau khi nghe đầu đuôi
câu chuyện. Nhưng hình như cậu chưa nhận ra cậu đang có cuộc phiêu lưu thú vị đến chừng nào.
Cậu là một trường hợp đặc biệt. Cậu sẽ được nếm mùi vinh quang, sẽ tiền bạc rủng rỉnh. Nói theo
cách nào đấy, là con mèo đầu tiên trên thế giới biết nói còn hơn cả người đầu tiên đặt chân lên mặt
trăng ấy chứ. Cậu sẽ có cơ hội phục vụ khoa học, việc mà chưa con mèo nào làm được từ xưa đến
nay!
Gaspard vặc lại rằng thì chú sợ chính cái vinh quang ấy, cùng tất tật những thứ dích dắc sẽ lôi
tuột chú ra khỏi cuộc sống mèo thầm lặng mà hạnh phúc. Mà chú còn có một mối lo ngại lớn hơn,
ấy là mượn cớ bắt chú phục vụ khoa học, khoa học sẽ mặc sức lợi dụng chú.
- Phục vụ khoa học, nghe thì hay đấy – chú nói bằng giọng từng trải của một con mèo lõi đời
(dù chỉ là một cậu mèo mới lớn). Nhưng phục vụ khoa học là gì nào, có mà là mua vui cho mấy tay
bác học gàn dở, tính khí thất thường, không thì cũng chỉ tổ biến thành một thứ công cụ đen tối
trong tay họ, để rồi một ngày đẹp trời họ được lôi ra trao giải Nobel.
Thomas không đồng tình với sự cảnh giác của Gaspard. Thế giới rộng lớn của loài mèo vẫn còn
là thế giới bí ẩn, hoàn toàn chưa được biết đến.
- Cậu có hiểu được là cho đến tận bây giờ chưa ai biết chính xác mèo nghĩ gì trong đầu và, nhờ
có cậu, cuối cùng thì người ta sẽ biết không hả?
Gaspard thấy phẫn nộ vì phân tích của Thomas.

- Đừng hòng dụ tớ phản bội lại dòng giống mèo nhà tớ, để có gì trong đầu họ nhà mèo cũng
khai ra bằng hết nhé. Còn lâu. Thứ nhất, bởi vì những người xứng đáng được biết, như cậu chẳng
hạn, thì luôn biết cách hiểu loài mèo, cũng giống như mèo vẫn hiểu được họ. Những kẻ khác ấy à,
những kẻ cứ luôn mồm nói rằng mèo là đồ đạo đức giả, quỷ quyệt, kệch cỡm, đỏng đảnh, khinh
khỉnh, tóm lại là những kẻ ngu ngốc, phân biệt đối xử với loài mèo, đám ấy cần gì được giải thích về
những thứ diễn ra trong đầu mèo chứ, mà có nói thì cũng khác gì đàn gẩy tai trâu.
- Thôi được, Thomas nhượng bộ. Tớ hiểu là cậu không màng đến hư danh, cậu dè chừng cánh
bác học và cậu không muốn trở thành phiên dịch chính thức của dân tộc mèo, người trung gian
giữa loài mèo và loài người. Nhưng gì thì gì, sự giàu có làm gì đến nỗi mang bực dọc vào thân đến
thế? Là một con mèo biết nói, cậu thích bao nhiêu tiền cũng có, đóng phim, tổ chức những chuyến
công diễn, lên truyền hình và còn gì nữa ai mà biết được?… Cả quảng cáo nữa không chừng!
- Cậu biết tớ mà, Gaspard nói, giọng có phần khổ tâm, và cậu cũng biết họ nhà mèo. Cậu đã
bao giờ gặp một con mèo vụ lợi chưa? Cậu đã bao giờ gặp một con mèo mê tiền chưa? Bằng chứng
á, đó là mèo có đủ màu, mèo xám, mèo đen, mèo xanh, mèo xanh lá, mèo hung đỏ, vân vân, có
mèo lông dài, mèo lông ngắn, mèo có đuôi và mèo không đuôi, nhưng đố cậu tìm thấy con mèo
nào có túi đấy.
Thomas xin lỗi, nhưng Gaspard đã hiểu nhầm ý cậu.
- Ấy, Thomas nói, Tớ biết cậu chẳng bao giờ màng đến tiền bạc. Và tớ cũng biết những người
bảo loài mèo ích kỷ lầm to. Khi tớ lạnh, cậu đến bên sưởi ấm cho tớ. Khi tớ buồn, cậu làm trò cho tớ
vui. Khi bắt được chuột, cậu nghĩ ngay đến tớ và tha nó lại cho tớ. Thế nên tớ mới nghĩ là nếu có
thể trở nên giàu có, thì cậu sẽ giàu có để tặng Minna-mi-nhon và tớ những thứ sẽ làm bọn tớ vui
lòng.
- Tớ biết, Gaspard trả lời, thứ làm cho các cậu vui, ấy là tình bạn của bọn mình. Tin tớ đi,
Thomas, các món quà đẹp nhất thế giới cũng không đáng giá bằng một người bạn chân thành. Cậu
biết thừa rằng tớ chẳng có khí chất của một con mèo thương gia, và rằng tớ chẳng có khả năng lo
các vấn đề tài chính. Tớ đã đủ bất hạnh về những thứ đang xảy ra với tớ rồi. Nếu tớ còn phải ngập
đầu trong cả đống tiền như thế thì đó sẽ là ngày tận thế!
Dứt lời, và lại nghĩ đến tình trạng của chú lúc này, đến món quà lời nói đáng nguyền rủa mà
chú đã bị giáng cho từ sáng, Gaspard lại ngó ngoáy đuôi trong vô vọng. Chú khóc dấm dứt và lại
buột ra khỏi miệng một bài thơ buồn như một con mèo lạc bị nhốt trong cũi. Đó là một bài thơ bị
ngắt quãng giữa những tiếng nức nở, nghẹn ngào, như chúng ta có thể thấy ngay bây giờ:
Ta là gã mèo bơ
Bơ bất bơ bơ bất
Bất hạnh và bất bơ
Ta có trái tim tan
Tan vỡ tan tan vỡ
Một trái tim vỡ tan
Ta là gã mèo đang
Đang đang đang đáng đáng
Một gã mèo đáng thương.

Thấy bạn mèo của mình sụt sùi như thế, chính Thomas cũng muốn òa khóc theo. Nhưng cậu
kìm lại được những giọt nước mắt và tự nhủ rằng tốt hơn hết là phải hành động, chứ không phải chỉ
ngồi rên rỉ.
- Mình nghĩ xem nào…, cậu nói.
“Có một giải pháp hết sức đơn giản, cậu lên tiếng sau một hồi suy nghĩ, cậu chỉ việc im lặng
thôi, thế là chẳng ai nhận ra cậu biết nói cả.
- Nói thì dễ, Gaspard đáp. Nhưng từ sáng, từ khi tớ biết nói, tớ đã nghiệm ra là lời nói cũng
giống như một con chim. Mình đinh ninh là giữ được nó, thế mà nó cứ vuột bay ra. Đó chính là thứ
mà loài người các cậu gọi là buột miệng. Một ý tưởng mới chỉ vụt qua đầu, và a lê hấp! người ta còn
chả kịp có thời gian nói Ôi! thì từ ngữ đã chui ra khỏi miệng rồi. Im lặng khi cậu không biết nói thì
dễ như bỡn. Nhưng ngăn không cho lời nói đi nhanh hơn cậu thì lại là chuyện khác!
Thomas thừa nhận đúng là như thế.
- Hay cậu chịu khó mang rọ, tớ sẽ bảo cậu đã biến thành một con mèo dữ, dữ như một con chó
dữ. Nhà mình sẽ đặt biển cảnh báo trước cửa: 'Chú ý! Mèo dữ!” Nhưng thế thì đúng là khổ cậu.
- Không đời nào! Gaspard hết sức bất bình về ý tưởng này. Hơn nữa, nếu có một cái rọ lù lù ở
miệng thế thì tớ còn bắt chuột, bắt ruồi, bắt thằn lằn… thế nào được nữa!
- … cả chim nữa chứ! Thomas lẩm bẩm, cậu vẫn trách móc cậu bạn mèo cái gu quá khích đối
với những con chim sẻ, chim oanh, và lũ gà Nhật.
- Chẳng có ai hoàn hảo cả! Mèo ta gọn lỏn.
Gaspard chưa bao giờ thích kiểu trách móc này. Chú thấy thậm bất công khi con người được
ngồi trên bàn, ăn gà rô ti lại kêu la phẫn nộ khi thấy chú ngồi chén một con chim bé xíu.
Thomas và Gaspard lật đi lật lại vấn đề: thu xếp thế nào để mọi người, đặc biệt là người lớn,
không nhận ra là Gaspard đã trở thành một con mèo biết nói?
Không tìm ra giải pháp, cả hai im lặng một hồi lâu, buồn bã, chán nản.

- Nghe này, Thomas nói, mình sẽ không ngồi ở đây mà than vãn như thế. Tối nay, có một buổi
biểu diễn xiếc. Tớ sẽ dẫn cậu đi. Mình sẽ thấy khuây khỏa, mà trong lúc ấy, bố mẹ và những người
khác chẳng hơi đâu để mắt đến bọn mình, và người ta sẽ chẳng nhận ra là mèo cưng của tớ trở
thành mèo biết nói đâu.
- Tớ làm gì còn đầu óc nào mà vui chơi giải trí, Gaspard ảo não.
- Đi nào! Đi nào! Thomas hét lên. Lần nào đi xem phim hay xem kịch với tớ, cậu chẳng háo

hức thế còn gì.
- Xem phim thì còn được, Gaspard nói. Chứ xiếc thì…
Đúng là Gaspard rất thích đi xem phim với Thomas. Thứ chú thích hơn cả là phim hoạt hình.
Chuột Mickey là một trong những diễn viên yêu thích của chú. Nhưng ở rạp xiếc, chú không thích
các trò dạy thú lắm. Chú chỉ trích những con hổ diễn trò là thiếu tự trọng. Chú nói rằng, một con
mèo to xác, dù mạnh mẽ, vằn vện thế nào, cũng không bao giờ được chịu thuần phục để chạy trên
thùng tô nô, nhảy qua vòng hay làm những trò mạo hiểm như thế.
- Tối nay, không có hổ làm xiếc đâu, Thomas thông báo, đoán ngay ra ý nghĩ của cậu bạn mèo.
Không tranh cãi nữa. Tớ sẽ dẫn cậu đi. Nó sẽ làm đầu óc cậu sáng sủa hơn.

3

B

uổi xem xiếc hóa ra không chỉ xua tan những ý nghĩ u ám của Thomas và cậu bạn mèo. Nó
còn đem đến cho họ một ý tưởng. Ta sẽ thấy đó quả là một ý tưởng có một không hai.
Những ngày sau đó, đi làm về bố Thomas lại ngạc nhiên thấy cậu con trai nhỏ đóng cửa
im ỉm, ngồi rịt trong phòng riêng lảm nhảm một mình.

- Thằng bé làm sao mà giở chứng đóng chặt cửa rồi nói chuyện một mình thế nhỉ? Bố bèn đi
hỏi mẹ.
- Ở rạp xiếc, nó đã xem một người nói tiếng bụng lồng tiếng cho một con rối. Tiết mục đó rất
đặc biệt thì phải. Ông ta nói không động đậy môi, làm người ta có cảm giác là chính con búp bê
trên đầu gối ông ta nói. Thomas và Gaspard hứng thú lắm. Giờ mà có ai hỏi Thomas cu cậu muốn
làm gì khi lớn lên, cu cậu sẽ trả lời: “Cháu muốn trở thành người nói tiếng bụng!” cho coi.
- Ở rạp xiếc, nó đã xem một người nói tiếng bụng lồng tiếng cho một con rối. Tiết mục đó rất
đặc biệt thì phải. Ông ta nói không động đậy môi, làm người ta có cảm giác là chính con búp bê
trên đầu gối ông ta nói. Thomas và Gaspard hứng thú lắm. Giờ mà có ai hỏi Thomas cu cậu muốn
làm gì khi lớn lên, cu cậu sẽ trả lời: “Cháu muốn trở thành người nói tiếng bụng!” cho coi.
- Sao lại ng nhỉ? Bố Thomas, một ông bố đầu óc rất thoáng và cởi mở, liền bảo.
Bố thấy cái kiểu hỏi: “Lớn lên cháu sẽ làm gì?” của những người lớn không biết nói chuyện gì
với trẻ con là hết sức ngớ ngẩn. Bố bảo những người lớn này đáng bị trẻ con hỏi vặn lại: “Thế khi
già chú sẽ làm gì?”
- Bây giờ, mẹ nói tiếp, chiều nào cũng như chiều nào, cứ đi học về là Thomas lại luyện tập để
trở thành người nói tiếng bụng.
- Thế con mèo của Thomas sao lại cứ khư khư cái khăn quàng quanh miệng thế kia? Bố hỏi.
- Gaspard bị đau răng. Thomas quàng khăn cho nó để nó khỏi bị sưng mộng răng.
- Gaspard tội nghiệp, bố nói, mày đúng là có một người bạn tốt đấy.
Gaspard bật ra một tiếng gừ gừ-ư hử đồng tình, rõ ràng đến nỗi bố bật ra:
- Con mèo này khôn thật đấy. Nó chỉ thiếu nước biết nói nữa thôi.
Bố nghĩ mình vừa nghe thấy một giọng nói cất lên: “Thậm chí cái đó cũng chả thiếu.”
- Em nói đấy à? Bố hỏi lại mẹ.
- Em ư? Em chẳng nói gì cả. Mẹ trả lời.
- Thế mà anh cứ tưởng là đã nghe thấy tiếng gì đó. Rõ chưa già đã lẩm cẩm.
Tối tối, cứ đến giờ ăn cơm bố Thomas lại quay sang hỏi con trai:
- Thế nào, cậu nói tiếng bụng tiến bộ đến đâu rồi?
- Đúng là khó, nhưng mà sẽ được ạ. Con chỉ cần luyện tập chăm chỉ thôi.

Bố Thomas lấy làm tự hào vì sự nghiêm túc của con trai. Mẹ thì chỉ băn khoăn không biết
nghề nói tiếng bụng có tương lai gì hay không.
- Không có nghề nào là nghề ngớ ngẩn cả, bố cam đoan. Bố còn thấy nói tiếng bụng là một
nghề rất hay, bố nói thêm. Có khối người nói tiếng bụng mà có biết đâu, nhắc đi nhắc lại như vẹt
điều những người khác nói mà chẳng nhận ra! Họ tưởng chính họ đã nói, nhưng thật ra họ chỉ nhắc
lại nguyên xi lời người khác. Trái lại, bố thấy một người nói tiếng bụng chính cống quả là xuất sắc.
- Anh nói nghe thì có lý đấy. Mẹ Thomas không bằng lòng. Tuy nhiên, hai họ đã bao giờ có ai
nói được tiếng bụng đâu. Nghĩ con mình sẽ trở thành nghệ sĩ, mà lại còn là một nghệ sĩ đặc biệt
trong một cái nghề đặc biệt của đặc biệt thì quả thật là kỳ.
Nhưng bố cho rằng dù gì thì làm một người nói tiếng bụng giỏi còn hơn chán vạn lần làm một
tay chủ ga ra tồi hay một nhân viên ngân hàng kém cỏi. Điều đấy thì khỏi phải bàn.
Mấy ngày này, Gaspard ít xuất hiện. Chú chỉ vào bếp để ăn pa tê trong bát dành riêng cho
mình xong là quay về tầng gác mái ngay.
- Cậu chàng đỡ nhiều rồi, nhưng vẫn còn đau răng, Thomas trình bày.
Một sáng nọ, Thomas thông báo với bố mẹ là cậu đã bắt đầu có tiến bộ trong nghề.
- Bố mẹ phải xem con biểu diễn mới biết được. Bố bảo cậu.
- Rất sẵn lòng, cậu nói. Bố mẹ đợi con đi tìm Gaspard để cậu ấy cùng tham gia buổi biểu diễn
nhé!
- Nhưng Gaspard đang ốm cơ mà? Mẹ ngạc nhiên.
- Giờ thì cậu chàng khỏe như vâm rồi.
Thomas chạy đi đón Gaspard. Cậu chàng đến ngồi chễm chệ trên sa lông để theo dõi màn
trình diễn nói tiếng bụng.
Bố Thomas, mẹ Thomas, vú nuôi của Thomas, chị bếp và người làm vườn đều góp mặt đầy đủ
để xem.
- Thưa các quý ông, quý bà, Thomas mở màn, tôi rất lấy làm vinh hạnh được mời quý vị xem
tiết mục nói tiếng bụng. Trong cử tọa có con mèo nào đồng ý lên sân khấu không đây?
Chẳng ai trả lời. Thomas nói tiếp :
- Tôi thấy ở hàng ghế thứ hai có một khán giả mèo. Nào, xin mời ngài, đừng sợ, hãy lại đây…
Gaspard, như bị thôi miên, vẫn ngồi im.
- Sao ngài lại ngượng ngùng vậy? Thomas hỏi.
Và trước sự ngạc nhiên của người xem, họ nghe thấy mèo Gaspard trả lời rành rọt:
- Tại tôi căng thẳng quá.
Một tiếng thì thầm ngạc nhiên lan tỏa khắp khán phòng.
- Chẳng có gì phải sợ đâu, ngài mèo ạ. Tôi sẽ không ăn thịt ngài đâu…

Thomas tiến lại gần phía Gaspard, nhẹ nhàng nắm lấy chân chú, dẫn chú lại gần ghế của đàn
piano rồi đặt chú lên đó.
- Ngài có thể cho biết tên không ạ?
- Gaspard Mac Kittycat, con mèo trả lời.
- Ngài cho phép tôi gọi ngài là Gaspard nhé. Ngài được bao tuổi rồi, thưa ngài Gaspard?
- Hai tuổi tròn.
- Ngài có cái áo măng tô lông xám duyên dáng quá.
Chú mèo cưng nói giọng khiêm tốn nhưng tự tin, đáp lời:

Bộ áo xám mỹ miều
Thừa hưởng từ cha mẹ yêu
Ta dòng dõi mèo nòi
Mắt xanh ngọc sáng ngời.
- Thơ kìa! Bố Thomas hét lên. Một bài thơ!
- Ngài có thể giải thích cho quý khán giả ở đây biết thế nào là dòng dõi mèo không?

- Phải nói là dòng dõi mèo nòi…
- … miều vần với yêu. Bố Thomas thầm thì.
- … dòng dõi mèo, Gaspard nhẩn nha, là hộ tịch của mèo nhà nòi, là giấy khai sinh của họ
mèo.
- Tôi thấy là ngài xuất thân từ một gia đình tốt đấy, Thomas nói.
- Và tôi may mắn được những người cũng có một gia đình tuyệt vời nhận nuôi ngay khi mới
hai tháng tuổi.
Bố mẹ Thomas rất ưng bụng về nhận xét này.
Thomas tiếp tục:
- Ngài làm gì, thưa ngài Gaspard?
Gaspard suy nghĩ một lú...